aysegul
15.12.07, 15:12:31
SINIR SISTEMI
file:///C:/DOCUME%7E1/aysegul/LOCALS%7E1/Temp/msoclip1/01/clip_image002.gif
Sinir Sistemi Merkezi sinir Sistemi ve Periferik Sinir Sistemi olmak üzere ikiye ayrilir.
MERKEZI SINIR SISTEMI:
Merkezi Sinir Sistemi 2 ana parçadan olusur: beyin ve omurilik. Ortalama bir eriskinin beyni 1300-1400 gramdir. Beyin 100 milyar sinir hücresi (nöron) ve trilyonlarca “glia” denilen destek hücrelerinden olusur. Omurilik ise yaklasik olarak kadinlarda 43 cm erkeklerde ise 45 cm uzunlugunda ve 35-40 gram agirligindadir. Omurilik Kolumna Vertebralis denilen birçok kemikten olusmus bir kemik yapi içinde bulunmaktadir. Kolumna Vertebralis 70 cm uzunlugundadir, yani omurilik kolumna vertebralisten oldukça kisadir.
BEYNI OLUSTURAN YAPILAR:
Serebral Korteks: Korteks kelimesi latince “kabuk” kelimesinden gelmektedir. Kalinligi 2-6 mm arasindadir. Serebral korteksin sag ve sol yarisi korpus kallosum denilen, kalin bir bant olusturan sinir lifleri ile birbirine baglanmistir. Insanlarda serebral korteksin yüzeyi pek çok girinti ve çikintiyla kaplidir. Korteksdeki çikintilara girus girintilere ise sulkus denir. Yüksek seviyeli bir memeli olan insanlarda bu girinti ve çikintilarin sayisi çok fazlayken fare, siçan gibi düsük seviyeli memelilerde bu girinti ve çikintilarin sayisi daha azdir.
Fonksiyonu: Düsünme, istemli hareket, dil, sonuç çikarma, algilama.
Resim 1. Insan beyni Resim 3. Maymun beyni Serebellum (Beyincik): Serebellum kelimesi latince “küçük beyin” kelimesinden gelmektedir. Serebellum beyin sapinin hemen arkasindadir. Serebellum serebral korteks gibi hemisferlere ayrilir ve bu hemisferleri saran bir korteksi vardir. Serebellumun fonksiyonu hareket, denge ve postürün saglanmasiyla ilgilidir.
Beyin sapi: Beyin sapi, talamus ile omurilik arasinda kalan bölgeye verilen isimdir. Beyin sapindaki yapilar, medulla, pons, tektum, retiküler formasyon, ve tegmentumdur. Beyin sapindaki bazi alanlar kan basinci, kalp hizi ve solunum gibi hayati fonksiyonlarin düzenlenmesinden sorumludur.
Hipotalamus: Bir bezelye tanesi büyüklügündeki bu küçük yapi beynin tabaninda yer alir. Beynin üç yüzde birini olusturmasina ragmen çok önemli davranislardan sorumludur. Hipotalamus vücudun termostatidir. Eger vücut çok isinirsa, hipotalamus bunu algilar ve derideki kapiler damarlarin genislemesini saglar, bu da vücudun sogumasina yol açar. Hipotalamus ayni zamanda hipofiz bezini de kontrol eder. Duygularin, açligin, susuzlugun ve sirkadian ritmin düzenlenmesinde rol oynar.
Talamus: Talamus periferden gelen duyusal bilgiyi alip bunu serebral kortekse ileten bir röle gibidir. Ayrica serebral korteksden gelen bilgileri de omurilik ve beynin diger kisimlarina iletir. Fonksiyonu duyusal ve motor integrasyondur.
Limbik Sistem: Limbik sistem amygdala, hipokampus, mamilari kitleler ve singulat girusun da dahil oldugu bir gurup yapidan olusur. Bu alanlar verilen bir uyariya karsi gösterilen duygusal cevabi kontrol etmede önemlidir. Bu sistemin pir parçasi olan hipokampusun ise ögrenme ve hafiza olaylarinda önemli fonksiyonu vardir.
Bazal Ganglia: Ganglia kelimesi ganglion kelimesinin çoguludur, yani ganglionlar anlamina gelir. Bazal ganglia hareketin koordinasyonundan sorumludur. Globus pallidus, kaudat nükleus, subtalamik nükleus, putamen ve substantia nigra denilen yapilardan olusur.
Orta beyin: Orta beyin superior ve inferior kollikuli ve red nükleustan olusur. Orta beyin görme, duyma, göz ve vücut hareketlerinden sorumludur.
PERIFERIK SINIR SISTEMI:
Periferik Sinir Sistemi somatik sinir sistemi ve otonom sinir sistemi olmak üzere ikiye ayrilir.
a)Somatik Sinir Sistemi: Merkezi sinir sistemine duyusal bilgi gönderen periferik sinirlerden ve iskelet kaslarini inerve eden motor sinir liflerinden olusur.
Sekil 1:Somatik motor sistem: Hücre gövdesi ya beyin ya da omuriliktedir ve iskelet kasiyla direkt olarak temas kurar.
b) Otonom Sinir Sistemi (OSS): Otonom sinir sistemi üçe ayrilir: sempatik sinir sistemi, parasempatik sinir sistemi ve enterik sinir sistemi. Otonom Sinir Sistemi salgi bezlerini ve iç organlarin düz kaslarini kontrol eder. Çogu zaman OSS nin çalistiginin farkinda bile degilizdir, çünkü OSS refleks bir sekilde istemsiz olarak çalisir. Örnegin kan basincimizdaki yada kalp hizimizdaki degisiklikleri fark etmeyiz bile. Bazi insanlar OSS nin kan basinci ve kalp hizi gibi bazi fonksiyonlarini egitimle kontrol edebilirler. OSS iki durumda çok önemli fonksiyon yapar. Birincisi “kaç veya savas” denilen acil durumlarda ve ikincisi de “dinlen ve sindir” denilen acil olmayan durumlardir. OSS salgi bezlerini ve bazi kaslari kontrol eder. Bu kaslar sunlardir.
Derideki kaslar: Saç follikülerindeki düz kaslar.
Kan damarlarindaki düz kaslar.
Gözdeki iris (düz kas).
Mide, bagirsaklar ve idrar kesesindeki düz kaslar.
Kalp kasi.
Sekil 2. Otonom sinir sistemi: Preganlionik nöron ya beyin ya da omuriliktedir ve bir otonom ganglion ile baglanti kurar. Hedef organi inerve eden ise postganlionik nörondur.
Somatik sinir sisteminde merkezi sinir sistemi ile hedef organ arasinda yalnizca bir nöron varken otonom sinir sisteminde 2 nöron vardir.
Sempatik Sinir Sistemi:
Sinir sisteminin bu bölümüne sempatik denilmesinin sebebi duygularla paralel hareket etmesindendir.Günesli güzel bir günde parkta dolasirken, karsiniza kuduz bir köpek çikarsa ne yaparsiniz? Ya kaçar ya da köpekle dövüsürsünüz. Bu reaksiyona “dövüs ya da kaç cevabi denir. Bu tür reaksiyonlarda SSS i aktive olur, kan basinci artar, kalp hizlanir ve sindirim yavaslar. Sempatik preganglionik nöronlar omuriligin torasik ve lumbar kisimlarinin lateral gri boynuzundadir. Buradan çikan lifler sempatik ganglion zincirine gelir. Burasi postganglionik sempatik nöronlarin bulundugu yerdir. Normal bir yetiskinde 3 servikal, 12 torasik, 4-5 lumbar ve degisik sayida sakral ganglia vardir.
SSS ekstiremitelerdeki kan damarlari üzerine tonik (sürekli)konstriktör etkide bulunur. Korku ve öfke gibi uyaranlarla vücudu “dövüs yada kaç” reaksiyonuna hazirlar. Kalp hizlanir, göz bebekleri genisler, deri terler. Kan deri ve sindirim sisteminden iskelet kaslarina yönlendirilir, sindirim ve üriner kanallardaki sfinkterler kapanir.
Parasempatik Sinir Sistemi:
Parasempatik sinir sistemi genelde sempatik sinir sistemini dengeleme yönünde fonksiyon gösterir. Preganglionik nöronlari, beyin sapi nükleuslarinda ve sakral omuriliktedir. Parasempatik sistem kalbi yavaslatir, tükürük ve barsak salgilarini artirir ve barsak hareketlerini artirir.
OTONOM SINIR SISTEMI
YAPI SEMPATIK UYARIPARASEMPATIK UYARIirisPupil DilatasyonuPupil ConstriksiyonuTükürük bezleriTükürük yapimi azalirTükürük yapimi artarAgiz-burun mukozasiMukus yapimi azalirMukus yapimi artarKalpAtim hizi ve kasilma gücü artarAtim hizi ve kasilma gücü azalirAkcigerBros kaslari gevserBrons kaslari kasilirMidePeristalsis azaliMide sekresyonu artar, motilite artarInce barsakMotilite azalirSindirim artarKalin barsakMotilite azalirSekresyon ve motilite artarKaracigerGlikojenin gulükoza dönüsümü artarBöbrekIdrar sekresyonu azalirIdrar sekresyonu artarAdrenal medullaNorepinephrine ve epinephrine salinirIdrar kesesiKese duvari gevser, sfinkter kapanirKese duvari kasilir, sfinkter gevser3)Enterik sinir sistemi: Enterik sinir sistemi iç organlari innerve eden sinir liflerinden olusmus bir agdir.
Merkezi sinir sistemi ile periferik sinir sistemi arasindaki farklar:
Merkezi sinir sistemindeki nöron topluluklarina nükleus denir.
Periferik sinir sistemindeki nöron topluluklarina ganglion denir.
Merkezi sinir sistemindeki akson topluluklarina traktus denir.
Periferik sinir sistemindeki akson topluluklarina sinir denir
file:///C:/DOCUME%7E1/aysegul/LOCALS%7E1/Temp/msoclip1/01/clip_image002.gif
Sinir Sistemi Merkezi sinir Sistemi ve Periferik Sinir Sistemi olmak üzere ikiye ayrilir.
MERKEZI SINIR SISTEMI:
Merkezi Sinir Sistemi 2 ana parçadan olusur: beyin ve omurilik. Ortalama bir eriskinin beyni 1300-1400 gramdir. Beyin 100 milyar sinir hücresi (nöron) ve trilyonlarca “glia” denilen destek hücrelerinden olusur. Omurilik ise yaklasik olarak kadinlarda 43 cm erkeklerde ise 45 cm uzunlugunda ve 35-40 gram agirligindadir. Omurilik Kolumna Vertebralis denilen birçok kemikten olusmus bir kemik yapi içinde bulunmaktadir. Kolumna Vertebralis 70 cm uzunlugundadir, yani omurilik kolumna vertebralisten oldukça kisadir.
BEYNI OLUSTURAN YAPILAR:
Serebral Korteks: Korteks kelimesi latince “kabuk” kelimesinden gelmektedir. Kalinligi 2-6 mm arasindadir. Serebral korteksin sag ve sol yarisi korpus kallosum denilen, kalin bir bant olusturan sinir lifleri ile birbirine baglanmistir. Insanlarda serebral korteksin yüzeyi pek çok girinti ve çikintiyla kaplidir. Korteksdeki çikintilara girus girintilere ise sulkus denir. Yüksek seviyeli bir memeli olan insanlarda bu girinti ve çikintilarin sayisi çok fazlayken fare, siçan gibi düsük seviyeli memelilerde bu girinti ve çikintilarin sayisi daha azdir.
Fonksiyonu: Düsünme, istemli hareket, dil, sonuç çikarma, algilama.
Resim 1. Insan beyni Resim 3. Maymun beyni Serebellum (Beyincik): Serebellum kelimesi latince “küçük beyin” kelimesinden gelmektedir. Serebellum beyin sapinin hemen arkasindadir. Serebellum serebral korteks gibi hemisferlere ayrilir ve bu hemisferleri saran bir korteksi vardir. Serebellumun fonksiyonu hareket, denge ve postürün saglanmasiyla ilgilidir.
Beyin sapi: Beyin sapi, talamus ile omurilik arasinda kalan bölgeye verilen isimdir. Beyin sapindaki yapilar, medulla, pons, tektum, retiküler formasyon, ve tegmentumdur. Beyin sapindaki bazi alanlar kan basinci, kalp hizi ve solunum gibi hayati fonksiyonlarin düzenlenmesinden sorumludur.
Hipotalamus: Bir bezelye tanesi büyüklügündeki bu küçük yapi beynin tabaninda yer alir. Beynin üç yüzde birini olusturmasina ragmen çok önemli davranislardan sorumludur. Hipotalamus vücudun termostatidir. Eger vücut çok isinirsa, hipotalamus bunu algilar ve derideki kapiler damarlarin genislemesini saglar, bu da vücudun sogumasina yol açar. Hipotalamus ayni zamanda hipofiz bezini de kontrol eder. Duygularin, açligin, susuzlugun ve sirkadian ritmin düzenlenmesinde rol oynar.
Talamus: Talamus periferden gelen duyusal bilgiyi alip bunu serebral kortekse ileten bir röle gibidir. Ayrica serebral korteksden gelen bilgileri de omurilik ve beynin diger kisimlarina iletir. Fonksiyonu duyusal ve motor integrasyondur.
Limbik Sistem: Limbik sistem amygdala, hipokampus, mamilari kitleler ve singulat girusun da dahil oldugu bir gurup yapidan olusur. Bu alanlar verilen bir uyariya karsi gösterilen duygusal cevabi kontrol etmede önemlidir. Bu sistemin pir parçasi olan hipokampusun ise ögrenme ve hafiza olaylarinda önemli fonksiyonu vardir.
Bazal Ganglia: Ganglia kelimesi ganglion kelimesinin çoguludur, yani ganglionlar anlamina gelir. Bazal ganglia hareketin koordinasyonundan sorumludur. Globus pallidus, kaudat nükleus, subtalamik nükleus, putamen ve substantia nigra denilen yapilardan olusur.
Orta beyin: Orta beyin superior ve inferior kollikuli ve red nükleustan olusur. Orta beyin görme, duyma, göz ve vücut hareketlerinden sorumludur.
PERIFERIK SINIR SISTEMI:
Periferik Sinir Sistemi somatik sinir sistemi ve otonom sinir sistemi olmak üzere ikiye ayrilir.
a)Somatik Sinir Sistemi: Merkezi sinir sistemine duyusal bilgi gönderen periferik sinirlerden ve iskelet kaslarini inerve eden motor sinir liflerinden olusur.
Sekil 1:Somatik motor sistem: Hücre gövdesi ya beyin ya da omuriliktedir ve iskelet kasiyla direkt olarak temas kurar.
b) Otonom Sinir Sistemi (OSS): Otonom sinir sistemi üçe ayrilir: sempatik sinir sistemi, parasempatik sinir sistemi ve enterik sinir sistemi. Otonom Sinir Sistemi salgi bezlerini ve iç organlarin düz kaslarini kontrol eder. Çogu zaman OSS nin çalistiginin farkinda bile degilizdir, çünkü OSS refleks bir sekilde istemsiz olarak çalisir. Örnegin kan basincimizdaki yada kalp hizimizdaki degisiklikleri fark etmeyiz bile. Bazi insanlar OSS nin kan basinci ve kalp hizi gibi bazi fonksiyonlarini egitimle kontrol edebilirler. OSS iki durumda çok önemli fonksiyon yapar. Birincisi “kaç veya savas” denilen acil durumlarda ve ikincisi de “dinlen ve sindir” denilen acil olmayan durumlardir. OSS salgi bezlerini ve bazi kaslari kontrol eder. Bu kaslar sunlardir.
Derideki kaslar: Saç follikülerindeki düz kaslar.
Kan damarlarindaki düz kaslar.
Gözdeki iris (düz kas).
Mide, bagirsaklar ve idrar kesesindeki düz kaslar.
Kalp kasi.
Sekil 2. Otonom sinir sistemi: Preganlionik nöron ya beyin ya da omuriliktedir ve bir otonom ganglion ile baglanti kurar. Hedef organi inerve eden ise postganlionik nörondur.
Somatik sinir sisteminde merkezi sinir sistemi ile hedef organ arasinda yalnizca bir nöron varken otonom sinir sisteminde 2 nöron vardir.
Sempatik Sinir Sistemi:
Sinir sisteminin bu bölümüne sempatik denilmesinin sebebi duygularla paralel hareket etmesindendir.Günesli güzel bir günde parkta dolasirken, karsiniza kuduz bir köpek çikarsa ne yaparsiniz? Ya kaçar ya da köpekle dövüsürsünüz. Bu reaksiyona “dövüs ya da kaç cevabi denir. Bu tür reaksiyonlarda SSS i aktive olur, kan basinci artar, kalp hizlanir ve sindirim yavaslar. Sempatik preganglionik nöronlar omuriligin torasik ve lumbar kisimlarinin lateral gri boynuzundadir. Buradan çikan lifler sempatik ganglion zincirine gelir. Burasi postganglionik sempatik nöronlarin bulundugu yerdir. Normal bir yetiskinde 3 servikal, 12 torasik, 4-5 lumbar ve degisik sayida sakral ganglia vardir.
SSS ekstiremitelerdeki kan damarlari üzerine tonik (sürekli)konstriktör etkide bulunur. Korku ve öfke gibi uyaranlarla vücudu “dövüs yada kaç” reaksiyonuna hazirlar. Kalp hizlanir, göz bebekleri genisler, deri terler. Kan deri ve sindirim sisteminden iskelet kaslarina yönlendirilir, sindirim ve üriner kanallardaki sfinkterler kapanir.
Parasempatik Sinir Sistemi:
Parasempatik sinir sistemi genelde sempatik sinir sistemini dengeleme yönünde fonksiyon gösterir. Preganglionik nöronlari, beyin sapi nükleuslarinda ve sakral omuriliktedir. Parasempatik sistem kalbi yavaslatir, tükürük ve barsak salgilarini artirir ve barsak hareketlerini artirir.
OTONOM SINIR SISTEMI
YAPI SEMPATIK UYARIPARASEMPATIK UYARIirisPupil DilatasyonuPupil ConstriksiyonuTükürük bezleriTükürük yapimi azalirTükürük yapimi artarAgiz-burun mukozasiMukus yapimi azalirMukus yapimi artarKalpAtim hizi ve kasilma gücü artarAtim hizi ve kasilma gücü azalirAkcigerBros kaslari gevserBrons kaslari kasilirMidePeristalsis azaliMide sekresyonu artar, motilite artarInce barsakMotilite azalirSindirim artarKalin barsakMotilite azalirSekresyon ve motilite artarKaracigerGlikojenin gulükoza dönüsümü artarBöbrekIdrar sekresyonu azalirIdrar sekresyonu artarAdrenal medullaNorepinephrine ve epinephrine salinirIdrar kesesiKese duvari gevser, sfinkter kapanirKese duvari kasilir, sfinkter gevser3)Enterik sinir sistemi: Enterik sinir sistemi iç organlari innerve eden sinir liflerinden olusmus bir agdir.
Merkezi sinir sistemi ile periferik sinir sistemi arasindaki farklar:
Merkezi sinir sistemindeki nöron topluluklarina nükleus denir.
Periferik sinir sistemindeki nöron topluluklarina ganglion denir.
Merkezi sinir sistemindeki akson topluluklarina traktus denir.
Periferik sinir sistemindeki akson topluluklarina sinir denir
